Sağlıklı yaşam ve iyi olma halinden bahsederken insanların aklına gelen konular çoğunlukla beslenme ve egzersiz oluyor. Oysa ki sağlığın bileşenlerine baktığımızda enerjimizi, stres ve iştah yönetimimizi etkileyen en önemli faktörlerden biri uykudur. Doğru ve kaliteli bir uyku için belirleyici olan konu ise sirkadiyen ritimdir.

Sirkadiyen ritim; dünyanın kendi ekseni etrafındaki 24 saatlik yolculuğu sonucunda ortaya çıkan; canlılar üzerindeki biyokimyasal, fizyolojik ve davranışsal ritimlerin tekrarıdır. Kısacası; vücudumuzun biyolojik saati olarak da tanımlayabiliriz. Gurur kaynağımız değerli bilim insanı Aziz Sancar 2015 yılında sirkadiyen ritimle ilgili çalışmaları sonucu Nobel Tıp ödülünü kazandı. 2017 yılında ise Nobel tıp ödülü Sirkadiyen Ritmi kontrol eden moleküler mekanizmanın keşfedildiği çalışmaya verilmiştir.

Ruh halimiz, hormon düzeylerimiz, vücut ısımız ve metabolizmamız hepsi sirkadiyen ritme uygun olarak çalışır. Bu mükemmel dengenin bozulması uzun dönemde obezite, tip 2 diyabet, kalp hastalıkları, hipertansiyon, metabolik sendrom ve kanser gibi birçok hastalığa zemin hazırlar.

Sirkadiyen Ritmi Etkileyen Faktörler

Sirkadiyen ritmi etkileyen en önemli faktörlerde biri ışıktır. Özellikle televizyon, telefon,bilgisayar gibi elektronik eşyalardan yayılan mavi ışık sirkadiyen ritmin bozulmasındaki ana faktörlerden biridir. Karanlık bir odada, tüm teknolojik aletler kapalı şekilde uyumayı ihmal etmeyin.

Uyku hormonu olarak da bilinen melatonin; sirkadiyen ritmin düzenlenmesinde etkili olan bir diğer etkendir. Melatoninin salınımı; 21.00-22.00’de başlar ve gece 02.00-03.00’e ulaştığında pik yapar. Bu saatler arasında uyuyor olmak tüm vücut dengesi için önemlidir.

Modern hayatın getirdiği çalışma saatleri de sirkadiyen ritim üzerinde etkilidir. Özellikle vardiyalı çalışan kişilerde veya jet–lag gibi durumlarda vücudun iç ritmi ile saatler uymamaktadır.

Sirkadiyen Ritmin Beslenme Üzerine Etkisi  

İnsan sirkadiyen fizyolojisi gündüz hareket etmek ve beslenmek, gece uyumak ve beslenmemek gibi faaliyetleri desteklemek için gelişmiştir. Ritimdeki senkronizasyonun bozulması uyku miktarının azalmasıyla birlikte iştah mekanizmasında değişikliklere sebep olur ve özellikle gece atıştırmalıkları artar. Yanlış sirkadiyen zamanda alınan aşırı enerji ile birlikte vücut yağ miktarında ve vücut ağırlığında artışı görülür. 

Peki Sirkadiyen Ritmi Düzenlemek İçin Neler Yapabiliriz?